Zbąszyń Przedmieście: stary cmentarz

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą stary cmentarz. Pokaż wszystkie posty

środa, 15 lipca 2015

Cmentarz ewangelicki w okolicach Stefanowic

Odkrycie tego miejsca zawdzięczam dziarskim czworonogom, które goniły mój rower pewnego letniego wieczoru w okolicach Stefanowic. Nie chcąc wystawiać psiej cierpliwości na kolejną próbę, postanowiłam nie wracać tą samą drogą i przebić się do znanego szlaku nieco dalej. Wybrałam więc drogę przez las, która w zamyśle miała mnie ostatecznie doprowadzić do właściwej ścieżki, a przy okazji zaoszczędzić mizernych prób szybkiego pedałowania w letnim piachu z bandą wiejskich czworonogów na karku. Maksymalnie skupiona na tym, by dotrzeć w końcu do znanej drogi, może przegapiłabym leśną nekropolię, ale na szczęście kątem oka zauważyłam w blasku zachodzącego słońca nagrobki. Gwałtownie zahamowałam i stanęłam zdziwiona - takiego widoku bym się raczej nie spodziewała, choć przecież wiem, że okoliczne lasy skrywają sporo dawnych nekropolii. Zawsze jednak, gdy oglądałam ewangelickie cmentarze, jechałam tam właśnie w tym celu. Cmentarz w Stefanowicach napotkałam zupełnym przypadkiem - i chyba dlatego tak dobrze pamiętam osłupienie, które szybko przeszło w zafascynowanie - niespodziewane odkrycia cieszą jednak najbardziej.

Można by pewnie długo dyskutować, w jakiej miejscowości usytuowany jest opisywany cmentarz. Tak naprawdę dziś miejsce to leży w lesie - i to nie na skraju lasu, a faktycznie w lesie. Może nie jest to jeszcze głęboki las, ale najbliższe zabudowania są tam, gdzie goniły mnie psy, czyli w Stefanowicach - spory kawałek od cmentarza. Uściślając, w okolicach Stefanowic znajdują się osady - Nowe i Stare Czeskie - i to one leżą najbliżej cmentarza. Nazwy osad nie są przypadkowe i od razu przenoszą nas do czasów kolonizacji Olęderskiej - z tych czasów pochodzi również zapomniane dziś miejsce pochówku.

Cmentarz jest średniej wielkości. W trawie dostrzec można fundamenty kaplicy, która kiedyś musiała wznosić się w tym miejscu - dziś pozostało po niej jedynie trochę cegieł. Większość nagrobków jest mocno zniszczona i zarośnięta. Na pojedynczych tablicach odczytać można ciągle nazwiska spoczywających tu osób lub cytaty z Pisma Świętego.

Pozostałości po cmentarnej kaplicy.

Kilka pomników zachowało się w stosunkowo dobrym stanie - można więc podziwiać piękną i dostojną architekturę ewangelickich nagrobków. Na niektórych grobach dostrzec można również potłuczone granitowe tablice. Sam cmentarz ma wyraźne założenie - kiedyś pewnie groby ulokowane były wzdłuż ścieżek, które z biegiem lat zarosły.

Wśród traw można zauważyć również niewielkie groby, w których prawdopodobnie pochowano dzieci. Widocznych nagrobków jest tu około kilkudziesięciu, myślę jednak, że leży tu znacznie więcej osób. Jak na ewangelicki cmentarz przystało, teren porasta sporo liściastych drzew - i to w zasadzie jedyny trop ułatwiający znalezienie tego miejsca w lesie, w którym dominują sosny.

Choć miejsce to zdaje się leżeć na kompletnym odludziu, widać, iż o cmentarzu ktoś pamięta. Na niektórych grobach znajdują się znicze, w prasie można też znaleźć doniesienia o działaniach uczniów ze szkoły w Chrośnicy, którzy dbają o ewangelicką nekropolię. Podczas jednej z moich jesiennych wizyt w tym miejscu, minęło mnie kilku grzybiarzy i żaden z nich nie wydawał się zdziwiony faktem, że nagle w lesie wyrasta stary cmentarz. Część ludzi z okolic wie więc zapewne o tej nekropolii, część trafia tam może zupełnie przypadkiem - podobnie jak ja.

Strażnikiem tego miejsca jest las. Teren powoli zarasta, ale niewykluczone, że niektóre z drzew pamiętają czasy, w których chowano tu ludzi, a na ich groby docierali bliscy. Dziś docierają tu grzybiarze i zagubieni rowerzyści... Chyba powinnam być wdzięczna goniącym mnie psom - nie spodziewałam się, że dzięki nim trafię w tak interesujące miejsce.

O cmentarzu w okolicach Stefanowic i dbających o niego uczniach można przeczytać tutaj:
http://www.gazetalubuska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071120/POWIAT20/71119049

Tutaj obejrzeć można krótki film przedstawiający cmentarz:
https://www.youtube.com/watch?v=knr8iKjmH1w

Zdjęcia cmentarza dostępne są również tutaj:
http://cmentarze.oledry.pl/galeria.php?katalog=1602

O innych cmentarzach ewangelickich położonych w okolicach Zbąszynia pisałam tutaj:
Strzyżewo - http://zbaszynprzedmiescie.blogspot.com/2014/07/cmentarz-ewangelicki-w-strzyzewie.html
Stefanowo - http://zbaszynprzedmiescie.blogspot.com/2015/01/cmentarz-ewangelicki-w-stefanowie.html

Przychodzko - http://zbaszynprzedmiescie.blogspot.com/2015/03/cmentarz-ewangelicki-w-przychodzku.html

Nowy Dwór - http://zbaszynprzedmiescie.blogspot.com/2014/11/cmentarz-ewangelicki-w-nowym-dworze.html
Lutol Mokry - http://zbaszynprzedmiescie.blogspot.com/2016/01/cmentarz-w-lutolu-mokrym.html
Mariankowo - http://zbaszynprzedmiescie.blogspot.com/2016/09/cmentarz-ewangelicki-w-mariankowie.html

piątek, 20 marca 2015

Cmentarz ewangelicki w Przychodzku

Pośród lasów w Przychodzku położony jest jeden z największych cmentarzy ewangelickich w okolicach. Niedaleko nieczynnej już dzisiaj linii kolejowej 373 łączącej kiedyś Zbąszyń i Międzyrzecz, na stromej skarpie, posadowione jest doskonale zachowane miejsce pochówku. Cmentarz w Przychodzku to również kolejny po Stefanowie (o którym pisałam tutaj: http://zbaszynprzedmiescie.blogspot.com/2015/01/cmentarz-ewangelicki-w-stefanowie.html) przykład, że można i warto o takie obiekty zadbać.

Historia tego cmentarza nierozerwalnie związana jest z dawnymi mieszkańcami zbąszyńskich okolic. Tablica informacyjna wskazuje, iż w 1712 roku wojewoda poznański Stefan Garczyński osiedlił w lasach należących do Łomnicy pierwszych osadników oraz nadał im własne prawa i niezamieszkały teren. Wspomnianymi osadnikami byli Olędrzy i to właśnie oni oraz ich potomkowie spoczywają na cmentarzu w Przychodzku. Nazwa Olędrzy może sugerować, iż chodziło o ludność holenderską - w rzeczywistości osadnicy pochodzili jednak nie tylko z Holandii, ale i z terenów dzisiejszych Niemiec, a nawet Czech. Ponadto Olędrami nazywano również ludność polską, pochodzącą z innych rejonów kraju, skąd uciekali najczęściej przed prześladowaniami religijnymi. Osadnikom udostępniano wyludnione tereny, które ci meliorowali i uprawiali. Korzystali oni z wolności osobistych, cieszyli się swobodą wyznania, mogli również wieczyście dzierżawić grunty. Charakteryzowali się silnym poczuciem solidarności i wspólnoty w obrębie społeczności wiejskiej. Wyróżniał ich także prężnie działający samorząd gminny.

Cmentarz pnie się stromo w górę, a potem rozciąga się dalej już na dość płaskiej powierzchni w stronę lasu. W centralnym punkcie nekropolii znajduje się dobrze zachowana murowana kaplica z 1938 roku, odnowiona w latach 2013-2014. Kaplica posiada niewielkie okna, spadzisty dach, a na jego szczycie krzyż.

Data u szczytu kapliczki.

Wyraźnie widać przemyślane założenie cmentarza, z jego głównymi alejkami i rzędami grobów. Jest tu również wydzielona kwatera, gdzie spoczywają dzieci. Widocznych grobów jest tutaj na pewno ponad sto, ile jednak rzeczywiście pochowanych jest w Przychodzku osób, trudno stwierdzić. Im dalej w kierunku lasu, tym groby są bardziej zniszczone.

Kwatera, w której znajdują się groby dzieci.

Dziecięce mogiły.

Tylna część cmentarza, bardziej dzika i zniszczona.

Na cmentarzu znajdziemy bardzo różne pomniki. Jedne są doskonale zachowane, a tablice nagrobne informują, kto spoczywa w tym miejscu. Inne groby są bardziej zniszczone, zapadają się. Pewnie są i takie, po których nie pozostał już dziś nawet ślad.

Podobnie jak na innych ewangelickich cmentarzach i tutaj znajdziemy motyw kolumn z liśćmi dębu - jest ich na tutejszym cmentarzu sporo. Nieustannie zachwyca mnie dbałość o detale i precyzja z jaką wykonane są stare nagrobki. Rzeźbione w kamieniu krzyże i solidnie wykonane pomniki porasta dziś często mech, co jeszcze dodaje im uroku.

Cmentarz porastają dęby, a w dalszej części także świerki. Dookoła szumią sosny. Pod stopami szurają opadłe liście, pnie drzew i nagrobki oplata powój. Teren jest nieco zarośnięty, ale tylko w tylnej części cmentarza, która jest bardziej dzika. Wyraźnie widać jednak, że cały obszar cmentarza jest uporządkowany. Z przodu nasadzono nowe krzewy - póki co malutkie, ale za jakiś czas będą pewnie tak ogromne, jak drzewa, które otaczają to miejsce.

Gdy chodziłam po cmentarzu uderzyło mnie to, iż cała jego przednia część była dokładnie wygrabiona. Mijając to miejsce kilka godzin później widziałam mężczyznę wywożącego liście z terenu nekropolii. Mimo więc, iż cmentarz od dawna nie jest używany, mieszkańcy nie zapomnieli o swoich poprzednikach, którzy zamieszkiwali Przychodzko. Nekropolia jest również odwiedzana przez potomków osób, które tutaj spoczywają. Na wielu grobach stoją znicze. Dzięki tablicy informacyjnej można dowiedzieć się trochę o historii okolic. Nowe sadzonki cieszą oczy, a odremontowana kaplica na pewno będzie górować nad cmentarzem jeszcze przez wiele lat. Projekt pod nazwą: Ocalić od zapomnienia ewangelicki cmentarz z kapliczką w Przychodzku uzyskał dofinansowanie ze środków Unijnych za pośrednictwem Lokalnej Grupy Rybackiej Obra-Warta w ramach Programu Operacyjnego Ryby. Nie bez znaczenia było tu z pewnością zaangażowanie byłego sołtysa Przychodzka i mieszkańców tej wsi. W opiece nad cmentarzem pomagają również dzieci ze Szkoły Podstawowej w Zbąszyniu - przyznacie sami, że to doskonała lekcja historii i odpowiedzialności. Okazuje się, że takie miejsca nie muszą odchodzić w niepamięć i ulegać dewastacji. Potrzebny jest jednak dobry pomysł, a także zaangażowanie lokalnej społeczności.

Najlepszym podsumowaniem tego miejsca będą słowa Wisławy Szymborskiej, widniejące na tablicy informacyjnej ustawionej przy cmentarzu:

Umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią się im płaci.

Oby wieczność umarłych z cmentarza w Przychodzku rzeczywiście nie miała końca...